به سایت گروه فقه و حقوق قضایی خوش آمدید
صفحه نخست
اعضای گروه
اساتید همکار
دروس اساتید
جزوه های درسی
رزومه علمی - پژوهشی اساتید
کتب
مقالات
پايان نامه ها
همایش و نشست های علمی
دکترین حقوقی در آراء قضایی
جلسات تربیتی
دیدار با طلاب
پرسمان حقوقی
آرشيو خبرها
پاسخ به سوالات
`
پرسمان حقوقی
1396/8/29 06:36:53

تعداد بازدید: 215

س 8) آیا تقسيم ارث دختران و پسران با عدالت منافات ندارد؟


پاسخ:



تفاوت بين زن و مرد دو گونه است:



الف: تفاوت در ارزش، مقام و منزلت معنوي زن و مرد:



همانطور كه از آيات قرآن به دست مي‌آيد نه تنها دين اسلام در اين زمينه بين زنان و مردان تفاوتي قائل نيست، بلكه زن و مرد را در 



ارزش‌ها، و مقام و منزلت معنوي و انساني مساوي مي‌داند.1 كه به ذكر نمونه‌هايي از آن آيات مي‌پردازيم:



1. تساوي ارزش و مقام زن و مرد، از نظر خلقت: قرآن كريم در آيات متعددي،2 زن و مرد را از يك طينت دانسته و اعلام مي‌دارد 



كه زن و مرد از «نفس واحدة» خلق شده‌اند و مكمل يكديگرند.3





2. تساوي ارزش و مقام زن و مرد، در داشتن صفات برجسته و ارزش‌هاي والاي انساني و مقام معنوي.4



3. تساوي زن و مرد از نظر ثواب5 و عقاب6 اعمال:



قرآن در كيفرها و ثواب اعمال، زن و مرد را يكسان مورد خطاب قرار مي‌دهد و قبح گناه و اعمال حرام و كيفر آن، و همچنين ثواب اعمال 



را، در مورد زن و مرد مساوي مي‌داند.



4. تساوي زن و مرد در تحمل تكليف و مسئوليت: قرآن كريم با مطرح كردن زندگي آدم و حوا و رانده شدن آنها از بهشت، هيچ كدام 



را مسئول اصلي معرفي نمي‌كند و در بيشتر مواقع هر دو را مسئول مي‌داند7 و حتي گاهي به صراحت مي‌گويد: شيطان آدم را وسوسه 



كرد؛ و قرآن با اين بيان بر روي اعتقاداتي مانند اينكه «زن را عنصر گناه و شيطان كوچك مطرح مي‌كنند» خط بطلان مي‌كشد.8



5. تساوي زن و مرد از نظرتعليم و تعلم: از آيات قرآن كريم به دست مي‌آيد كه همه‌ي مسلمانان اعم از زن و مرد بايد در كسب علم و 



دانش اهتمام ورزند.9



در حديثي از پيامبر اكرم(ص) نقل شده: «فراگيري دانش بر هر مرد و زن مسلمان واجب است.»10



6. برابري زن و مرد در پيشگاه خدا: خداوند در قرآن مي‌فرمايد: «در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا، خود نگهدارترين (



پارساترين) شماست!»11



در واقع قرآن ملاك برتري نزد خداوند را تقوا مي‌داند (چه زن و چه مرد)



ب. تفاوت‌هاي طبيعي بين زن و مرد:



با وجود مطالبي كه در مورد تساوي زن و مرد گذشت، تفاوت‌هاي موجود ميان زن و مرد را نمي‌توان منكر شد. تفاوت‌هايي كه زن و مرد 



را از يكديگر متمايز مي‌سازد و همين تفاوت‌هاست كه باعث تفاوت در حقوق و وظايف زن و مرد مي‌شود. در اينجا به برخي تفاوت‌هاي 



طبيعي زن و مرد اشاره مي‌كنيم:



1. تفاوت‌هاي زيستي (جسمي):



الف. تفاوت‌هاي اساسي تعيين كننده جنسيت.



ب. تفاوت‌هاي ثانوي در اندام.



1. تفاوت‌هاي جسمي:



براي مثال به طور متوسط مردان درشت اندام‌تر، بلند قدتر، خشن‌تر، داراي صداي متفاوت با زنان مي‌باشند. رشد عضلاني مرد و نيروي 



بدني او، از زن بيشتر است، مقاومت زن در مقابل بسياري از بيماري‌ها، از مقاومت مرد بيشتر است و ...12



از آنجايي كه بين نفس ]روح و روان[ و جسم، تناسب و ارتباط متقابل برقرار است. تفاوت جسماني بدون تفاوت رواني ]و روحي[ 



ممكن نيست و اين براي بقاء و كمال جامعه و نسل بشري ضروري است.13



2. تفاوت‌هاي رواني:



احساسات ]و عواطف[ زن، از مرد جوشان‌تر است، زن از مرد زودتر به هيجان مي‌آيد. و سريع‌تر تحت تاثير احساسات و عواطف 



خويش قرار مي‌گيرد. زن طبعاً به زينت و زيور و جمال و آرايش علاقه دارد. احساسات زن بي‌ثبات تر از مرد است، زن از مرد 



محتاط‌تر و مذهبي‌تر است. ]و مردها معمولاً جسورتر و شجاع‌تر مي‌باشند[ احساسات زن، مادرانه است و علاقه‌ي زن به خانواده 



بيشتر است و ...14



3. تفاوت‌هاي اجتماعي كه محصول جامعه‌ي انساني و رفتارها و مناسبات ميان آدميان است:



با توجه به تفاوت‌هايي كه در توانايي‌ها و نقش اجتماعي زن و مرد وجود دارد عقل سليم اقتضا مي‌كند كه براي انجام نقش‌ها بين زن و مرد 



تفاوت قائل شويم به اين ترتيب كه:



1. نقش‌ها و كارهايي كه زن و مرد هر دو امكان اجرا دارند.



2. نقش‌هايي كه با ساخت جسمي و روحي زن متناسب است.



3. نقش‌هايي كه با ساخت روحي و جسمي مرد متناسب است.15



4. تفاوت در برخي از احكام ديني كه از وحي نشأت گرفته است:



همانطور كه گفته شد تفاوت‌هاي طبيعي و فطري (جسمي و روحي) وظايف و تكاليف خاصي را برعهده‌ي انسان‌ها (زن و مرد) 



مي‌گذارد و به علت همين تفاوت‌هاست كه براي زنان و مردان احكام و تكاليف ديني خاصي معين شده است.16



بعد از بيان تفاوت‌هاي بين زن و مرد و اقسام آن توجه شما را به مطالب زير جلب مي‌كنيم:



1. با دقت در آيه‌ي 11 سوره‌ي نساء در مي‌يابيم كه قرآن كريم براي اهتمام به حق زن هنگام تعيين سهم ارث، ارث زن را اصل و مبنا 



قرارداده و آن را مسلم دانسته و معيار ارث معرفي مي‌نمايد آنگاه مي‌فرمايد: «لِلْذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ» يعني در موقع بيان سهم برادر، 



چنين نمي‌فرمايد كه خواهر نصف سهم برادر مي‌برد كه معيار اصلي، سهم برادر باشد بلكه معيار و اصل مفروض و مسلم را ارث خواهر كه 



دختر ميّت است قرار مي‌دهد و سهم برادر شما را دو برابر سهم خواهر مي‌داند، تا اصل ارث زن قطعي و مفروغ عنه باشد.17



و شايد محور بودن دختر، در آيه‌ي مذكور براي جبران بي‌توجهي به دختر باشد.18



3. در مورد بعضي از احكام فلسفه‌هايي ذكر شده است كه بعضي از اين فلسفه‌ها را عقل سليم درك مي‌كند و بعضي از آنها در كتاب‌هاي 



ديني به نام فلسفه‌ي احكام و اسرار عبادات آمده است كه البته به صورت كامل نمي‌باشد و اين مورد حكمت حكم است نه علت آن و بعضي 



ديگر از احكام نه فلسفه‌ي آنها در كتاب‌هاي ديني آمده است و نه عقل ما آن را درك مي‌كند و ناچاريم از روي تعبد آنها را بپذيريم و به آنها عمل 



كنيم چون براساس علم و حكمت الهي بوده است.



نكته‌ي جالب اينكه از آنجا كه خداوند تمام قوانين حقوقي را براساس حقوق فطري و ويژگي‌هاي انسان تنظيم و تدوين فرموده است در پايان 



آيه‌ي ارث (نساء / 11) دو اسم از اسماي حسناي الهي را يادآور مي‌شود... و آن «علم» و «حكمت» خداوند است «... 



ان الله كان عليماً حكيما» يعني شما از علم و حكمت كافي برخوردار نيستيد تا راز تفاوت را كه در هسته‌ي مركزي عدل نهفته است، در آن 



جستجو كنيد؛ ليكن خداوند آگاه و حكيم است؛ همه‌ي علل تساوي و عوامل تفاوت را جمع بندي نموده و بر مدار حكمت، آنها را به صورت 



دستورات معتدل حقوقي صادر مي‌فرمايد تا مسائل در سنت و مانند آن، از «تفريط» جاهليت كهن، و از «افراط» جاهليت جديد و مُدرن 



مصون بماند.19



5. عدالت آن نيست كه در تقسيم چيزي به همه‌ي افراد به طور مساوي بدهند؛ به عنوان مثال: در يكي از اتاق‌هاي بيمارستان كه يك 



متخصص حاذق مسئول طبابت بيماران آن اتاق است براي هر كدام دستور غذايي خاص نسبت به وضعيت آنها مي‌دهد در دستور غذايي يكي 



چلومرغ و به ديگري سوپ و به بيمار ديگر اجازه‌ي غذا خوردن نمي‌دهد و آن را از غذا ممنوع مي‌كند كه ممكن است براي برخي جاي تعجب 



باشد و بگويند: چرا به همه يك نوع غذا نمي‌دهد؟



عدالت آن است كه هر چيزي را به موقع، و در جاي خودش قرار دهيم و خداوند كه حكيم و عليم است و خود خالق انسان‌ها مي‌باشد مي‌داند 



كه مصالح و مفاسد بندگان خود در چيست، و از اين رو احكام را براساس مصالح و مفاسد وضع مي‌كند هر چند در ظاهر براي برخي افراد 



ناخوشايند باشد. پس آنچه ناپسند است تبعيض است نه تفاوت.



تذكر مهم:



احكام اسلامي به صورت اجزاي يك سيستم و شبكه، به همديگر مرتبط هستند و گاهي با توجه به همديگر حكم جديد وضع مي‌شود، لذا در موقع 



قضاوت و داوري، و اشكال گرفتن به يك حكم، بايد به احكام ديگر هم بي‌توجه نبود و از همه‌ي جوانب به آن نگاه كرد. به عنوان مثال: در 



قضاوت در مورد تقسيم ارث زنان، كه از قوانين اقتصادي اسلام است، بايد به قوانين اقتصادي ديگر اسلام نيز توجه كرد:



چنانچه بيان شد اسلام مسئوليت اقتصادي خانواده را به مرد واگذار كرده و بار اين مشكل را به عهده‌ي مرد نهاده است و بر او واجب كرده 



است؛ در حالي كه در اين باره به عهده‌ي زن هيچ مسئوليتي گذاشته نشده است و از طرفي به هنگام ازدواج «مهريه‌ي زن» بر عهده‌ي مرد 



است كه پرداخت آن عند المطالبه بر مرد واجب است.



از اين روست كه لازم است احكام و قوانين اقتصادي را به صورت يك شبكه و سيستم به هم پيوسته نگريست نه از هم گسيخته و جدا جدا.



6. در قانون ارث هميشه اينطور نيست كه سهم پسر دو برابر دختر باشد و مواردي هست كه از اين قانون تبعيت نمي‌كد كه عبارتند 



از:20



الف. مواردي كه سهم زن بيشتر از سهم مرد است:



* موردي كه ميت غير از پدر و دختر، وارث ديگري نداشته باشد كه در اينجا پدرمي‌برد و دخترش بيش از آن.



* موردي كه ميّت داراي نوه باشد، و فرزندان او در زمان حيات وي مرده باشند كه در اينجا نوه‌ي پسري، سهم پسر را مي‌برد (هر چند 



دختر باشد) و نوه‌ي دختري، سهم دختر را مي‌برد (هر چند پسر باشد)



ب. مواردي كه زن همتاي مرد ارث مي‌برد و نه كمتر از مرد:



* پدر و مادر ميت: در صورتي كه ميت فرزند داشته باشد هر كدام از پدرو مادر از سهم ارث را مي‌برند؛ و سهم پدر از مال فرزند 



(در اين مورد) بيشتر از مادر نيست.



* كلاله‌ي مادري يعني برادر و خواهر مادري ميت، كه به اندازه‌ي مساوي ارث مي‌برند.21



در احكام و قوانين قانون به صورت كلي وضع مي‌شود و ناظر به موارد جزئي و استثنايي نيست و بر محور افراد دور نمي‌زند. براي مثال 



اسلام مسئوليت اقتصادي خانواده را بر عهده‌ي مرد قرار داده و بار اين مشكل را بر دوش مرد نهاده است، و بر او واجب كرده است؛ لذا در 



قوانين، اسلام مرد را به عنوان محور و ركن اقتصادي و نان‌آور خانواده مي‌شناسد. حال اگر دختري مجرد بوده و ازدواج نكرده است يك 



مورد استثنايي است ولي قانون، كلي و براي همه‌ي زنان است



پاورقي:



1 . ر.ك: قرآن در آيينه انديشه‌ها، جمعي از نويسندگان سازمان تبليغات اسلامي، آذر 1363، تهران، ص 378. و سيري در 



مسائل خانواده، حبيب الله طاهري، نشر سازمان تبليغات، چاپ اول، بهمن 70، صص 32 ـ 28.



2 . نساء / 1، اعراف / 189.



3 . ر.ك: تفسير نور و تفسير الميزان ذيل آيه‌ي 1 سوره‌ي نساء.



4 . ر.ك: تفسير نمونه، ذيل آيه‌ي 35 سوره‌ي احزاب.



5 . نساء / 124، نحل / 97 و غافر / 40.



6 . مائده / 38، توبه / 68.



7 . طه / 117، اعراف / 20، 22.



8 ر.ك: شخصيت زن از ديدگاه قرآن، هادي دوست محمدي، قم نشر سازمان تبليغات اسلامي، چاپ اول، بهار 1380، ص 42.



9 . ر.ك: قرآن در آيينه انديشه‌ها، همان، ص 380.



10 . ميزان الحكمه، محمد محمدي ري‌شهري، مكتب الاعلام الاسلامي، چاپ چهارم، زمستان 1372، بي‌جا، ج 6، ص 463.



11 . حجرات / 13.



12 . نظام حقوق زن در اسلام، مرتضي مطهري، انتشارات صدرا، چاپ سيزدهم، زمستان 1368، قم، صص 206 و 205.



13 . منزلت زن در انديشه اسلامي، محمد فنايي اشكوري، موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، چاپ اول، بهار 1377، قم، 



ص 15.



14 . نظام حقوق زن در اسلام، همان، ص 207 و 206.



15 . منزلت زن در انديشة اسلامي، همان، ص 18.



16 . منزلت زن در انديشة اسلامي، پيشين، ص 20.



17 . زن در آيينة جلال و جمال، آيت الله عبدالله جوادي آملي، ص 347.



18 . ر.ك: تفسير نور، ذيل آيه‌ي 11 سوره‌ي نساء.



19 . ر.ك: زن در آيينه جلال و جمال، آيت‌الله جوادي آملي، ص 347.



20 . زن در آيينة جلال و جمال، آيت الله جوادي آملي، ص 346 و 345.



21 . نساء / 12 و 11.


 
اخبار جديد
معرفی اعضای جدید گروه توسط آیت الله حبیبی تبار
معرفی اعضای جدید گروه توسط آیت الله حبیبی تبار
معرفی دبیر آموزش و دو عضو جدید گروه و دبیر اجرائی
آیت الله حبیبی تبار: ساختار فقهی کنونی، حکومتی و کار آمد نیست
آیت الله حبیبی تبار: ساختار فقهی کنونی، حکومتی و کار آمد نیست
پس از صدها سال آرزو کشیدن، شهید و جانباز دادن، تحمل مشکلات، مسائل، تحریم‌ها و… به حکومت فقه شیعی در کشور رسیده‌ایم که ولی فقیه مبسوط‌ الید حضور دارد. ولی متأسفانه ساختار فقهی ما...
تازه های سایت

آشنایی با آثار استاد معظم، «آیت الله حبیبی تبار»

لطفا بر روی لینک زیر کلیک کنید

http://feqhvaqaza.com/index.php?9077-25

______________________***______________________

»»» نشست علمی با موضوع «فن استنباط از قوانین و مقررات» با سخنرانی استاد معظم آیت الله حبیبی تبار برگزار گردید. برای مشاهده خبر و گزارش تصویری، از منوی سمت راست بر روی گزینه همایش ها و نشست های علمی کلیک کنید.

______________________***______________________

»»»  تجلیل از استاد معظم آیت الله حبیبی تبار، به عنوان مدیرگروه برتر در حوزه پژوهش،

جهت مشاهده گزارش تکمیلی و تصاویر، از منوی سمت راست بر روی گزینه «آرشیو خبرها» کلیک کنید.

______________________***______________________

»»»  گزارش «عملکرد گروه فقه و حقوق قضایی» از سال (1395 لغایت 1397)

برای مشاهده، لطفا از منوی سمت راست بر وی گزینه (آرشیو خبرها) کلیک کنید.

______________________***______________________

»»»  گزارش تصویری «آخرین جلسه گروه در سال 97» 

برای مشاهده، لطفا از منوی سمت راست بر وی گزینه (آرشیو خبرها) کلیک کنید.

اعضای گروه

حجت الاسلام سید حسن استاد «دبیر اجرایی گروه فقه و حقوق قضایی»
نظر سنجی
بازدید کننده محترم نظر شما در مورد مطالب سایت چیست؟

عالی 100 %
خوب 80 %
متوسط 60 %
ضعیف 50 %

اوقات شرعی
آمار بازدید
امروز: 52
دیروز: 171
ماه جاری: 5225
امسال: 26116
کل: 103802
کلیه حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلّق به اين موسسه بوده و برداشت مطالب با ذکر مآخذ بلامانع می باشد.